Hoeveel Soorten Vinken Zijn Er

Ooit zat ik in een park, zo’n typisch Nederlandse park met perfect gemaaid gras en eenden die verwachtingsvol naar je starende met hun snavels open. Ik zat een beetje te chillen op een bankje, met een kop thee die alweer lauw was, want ja, geduld is niet mijn sterkste punt. Toen zag ik ‘m: een klein, bruin vogeltje, dat vrolijk rondhipt en wat zaadjes pikte. Niks bijzonders, dacht ik nog. Een vink. Of ja, waarschijnlijk een vink. Want laten we eerlijk zijn, hoe herken je nou precies welk vogeltje je ziet? Ze lijken allemaal een beetje op elkaar, toch? Een soort pluizig pakketje met een snaveltje. En toen ging er een lampje branden… of nou ja, een klein led-lampje dan, want ik ben geen ornitoloog. Maar ik dacht: wacht eens, zijn er niet héél véél verschillende soorten vinken? Is het niet zoiets als met hondenrassen? Je hebt een chihuahua en je hebt een Sint Bernard, allebei honden, maar toch even andere koek. Zou dat met vinken ook zo zijn?

En zo begon mijn, nogal laagdrempelige, zoektocht naar de wondere wereld van de vinken. Want ja, dat lieve, onopvallende vogeltje in het park, dat zou zomaar een verre neef kunnen zijn van een flamboyante kleurrijke vogel van een tropisch eiland. Hoe cool is dat?

Dus, hoeveel soorten vinken zijn er nou eigenlijk?

Oké, houd je vast. Het antwoord is niet zo simpel als ‘zes’ of ‘twintig’. Als je het hebt over ‘vinken’ in de brede zin van het woord, dan praten we over een familie, de zogenaamde Fringillidae. En die familie is… enorm.

Binnen die familie vind je honderden soorten. Ja, je leest het goed. Hon-der-den. Denk aan meer dan 200 soorten, verspreid over de hele wereld. Van de ijzige toendra tot de tropische regenwouden, ergens pikt er wel een vink aan een zaadje of zingt er een vink zijn mooiste lied.

Maar nu wordt het interessant. Als de meeste mensen het over ‘vinken’ hebben, bedoelen ze vaak de vink die ze hier in Europa ook daadwerkelijk zien. En dat is dan weer een heel specifieke soort: Fringilla coelebs. Grappig feitje trouwens: ‘coelebs’ komt uit het Latijn en betekent ‘ongehuwd’ of ‘alleenstaand’. Waarom? Omdat mannetjesvinken in de lente langer blijven zingen in hun territorium terwijl de vrouwtjes al druk bezig zijn met nestbouw. Ze leken dus blijkbaar wat… solitair. Tja, vogelgedrag, het blijft fascinerend en soms ook een beetje mysterieus.

Dus, om even de boel te ontwarren: als je het hebt over de familie Fringillidae, dan heb je het over een gigantische groep met honderden soorten. Maar als je het hebt over ‘de vink’ zoals wij die hier vaak kennen, dan heb je het meestal over één specifieke soort: de gewone vink. En die gewone vink, die is al interessant genoeg om ons hoofd te doen tollen, geloof me.

Maar hoe weten we dat dan? Wetenschap!

Je vraagt je misschien af hoe ze al die soorten uit elkaar houden. Nou, dat is een heel proces. Ornithologen, oftewel vogelliefhebbers met een doctorstitel, bestuderen vogels al eeuwenlang. Ze kijken naar:

Hoeveel soorten schuine daken zijn er?

• Uiterlijk: Kleuren, patronen, snavelvorm, grootte. Dit is vaak het eerste wat opvalt. Is ‘ie rood op zijn borst? Heeft ‘ie een heel dikke snavel?
• Gedrag: Hoe zingt ‘ie? Hoe bouwt ‘ie een nest? Hoe jaagt ‘ie op voedsel? Zelfs de manier waarop ze vliegen kan een aanwijzing zijn. Sommige vinken hebben een soort golvende vlucht, een beetje als een jojo.
• Zang en roep: Dit is enorm belangrijk! Elke soort heeft zijn eigen unieke ‘stem’. Sommige zijn virtuose zangers, andere hebben meer een simpel ‘tsjirp’.
• Genetica: Vroeger was dit er niet, maar nu kunnen ze met DNA-onderzoek heel precies uitzoeken hoe soorten aan elkaar verwant zijn. Dit heeft ervoor gezorgd dat er soms ook dingen veranderen in de indeling. Een soort die we vroeger dachten dat bij de ene groep hoorde, blijkt nu toch meer familie van een andere groep te zijn. Verrassend, hè?

Het is een beetje als een gigantische puzzel, waarbij elk nieuw inzicht weer een stukje op zijn plaats legt. En het leuke is, die puzzel is nog niet af! Er worden nog steeds nieuwe soorten ontdekt, of soorten die we dachten dat het er één waren, blijken toch twee verschillende te zijn.

Niet elke vink is een ‘echte’ vink (Spoiler: dat is best verwarrend)

Dit is waar het echt ingewikkeld kan worden, en waar ik soms met mijn handen in mijn haar zou willen grijpen als ik niet zo van die kop thee zat te genieten. Er zijn namelijk vogels die we ‘vink’ noemen, maar die eigenlijk niet direct familie zijn van de ‘echte’ Fringillidae-familie. Hoezo, denk je dan? Moet ik nu mijn hele vogelkennis bijstellen?

Ja, een beetje wel. Denk bijvoorbeeld aan de Amerikaanse vink of de Kardinaal. Ze lijken misschien wel op onze Europese vink, met hun zang en soms felgekleurde veren, maar genetisch gezien zitten ze anders in elkaar. Ze behoren tot een andere familie, de Cardinalidae. Dus, hoewel we ze in de volksmond wel eens ‘vink’ noemen, zijn het technisch gezien andere beestjes.

En dan heb je nog de Grasmus. Ja, ik weet het, ‘mus’ is geen ‘vink’. Maar het punt is dat er zoveel verschillende zangvogels zijn die je makkelijk door elkaar kunt halen als je niet oplet. Snavelvorm, grootte, kleur… er zijn zoveel subtiele verschillen die een hele wereld van onderscheid kunnen maken.

Foto's Vinken - De Bogaardvink Kortemark

Dit is trouwens een beetje ironisch. We noemen ze ‘vinken’ om ze te kunnen plaatsen in onze eigen, menselijke categorieën. Maar de natuur laat zich niet altijd zo makkelijk in een hokje stoppen, hè? Het is een beetje zoals met pizza. Je hebt Margherita, maar dan heb je ook nog pizza met ananas. Technisch gezien nog steeds pizza, maar sommigen zullen erover steggelen of het wel ‘echte’ pizza is. Aha! Nu snap je het!

De Vinkenfamilie: Een Wereldreis in Vormen en Kleuren

Laten we even een duik nemen in een paar fascinerende voorbeelden van de Fringillidae-familie, zodat je begrijpt hoe divers het is. Want geloof me, dit is waar het echt interessant wordt.

De Europese Vink (Fringilla coelebs): De ster van de show hier in Nederland. Vrolijk zangvogeltje, roodbruine borst bij het mannetje, grijzere tinten bij het vrouwtje. Ze zijn overal en hun zang hoor je in veel tuinen en parken. Relatief eenvoudig te herkennen, alhoewel die subtiele verschillen tussen man en vrouw soms ook nog wel een uitdaging kunnen zijn. Ik heb wel eens een halve ochtend naar twee vogeltjes staan turen, in de overtuiging dat ik een zeldzame soort had ontdekt, bleek het gewoon een paartje gewone vinken te zijn. Schone blos op mijn wangen, hoor!

De Groenvink (Chloris chloris): Ook een bekende in ons deel van de wereld. En zoals de naam al een beetje verraadt, heeft deze vink een groenere tint, vooral op de flanken. Ze hebben ook een wat dikkere snavel dan de gewone vink, wat ze beter helpt om zaden te kraken. En hun zang is ook weer anders. Een soort kakelende, ratelende melodie die je meteen herkent als je hem eenmaal gehoord hebt. Soms lijken ze ook wat brutaler, die Groenvinken. Ze durven wel eens wat dichterbij te komen.

hoeveel soorten vogels zijn er - Africansky

De Keep (Fringilla montifringilla): Deze naam klinkt misschien een beetje… scherp? De Keep is nauw verwant aan de Gewone Vink, maar heeft een opvallende oranje kleur op zijn schouders en borst, vooral in het broedkleed van het mannetje. Ze komen minder vaak voor als standvogel dan de Gewone Vink, maar tijdens de trek en in de wintermaanden zie je ze wel eens. Vooral als je een beetje uitwijkt naar bosrijkere gebieden.

De Goudvink (Pyrrhula pyrrhula): En hier wordt het echt indrukwekkend qua kleur! De mannetjes Goudvink zijn prachtig met hun felrode borst en wang, zwart op de kop en een witte stuit. Ze lijken wel kleine juweeltjes in de struiken. Ze zijn wat schuwer dan de Gewone Vink en je hebt er echt een beetje geluk voor nodig om ze te zien. Maar als je ze ziet, vergeet je het nooit meer. Hun snavel is ook opvallend dik en kegelvormig, perfect voor het kraken van bessen en zaden.

De Barmsijs (Acanthis flammea): Deze kleine, beweeglijke vogeltjes zijn prachtig met hun rozerode kruin en een beetje gevlekte onderkant. Ze zijn vaak in groepen te zien en vliegen met een soort golvende beweging. Hun zang is een vrolijk gekwetter. Je vindt ze vaak in struikgewas en open bosgebieden.

En dit is nog maar het topje van de ijsberg. Buiten Europa, in de tropen, vind je bijvoorbeeld de prachtige roodkruinvink op Hawaï, die bekend staat om zijn unieke snavelvorm die geëvolueerd is om specifieke zaden te eten. Of de kleurrijke Kardinalen (die dus, zoals eerder gezegd, geen ‘echte’ vinken zijn, maar wel vaak zo worden genoemd) in Noord-Amerika, met hun indrukwekkende rode verenkleed. Of denk aan de siskin-soorten in Zuid-Amerika, die in immense zwermen kunnen voorkomen.

Hoeveel soorten dakbedekking zijn er?

Elk van deze soorten heeft zich aangepast aan zijn specifieke omgeving. De snavelvorm, de kleur, het gedrag… allemaal tekenen van miljoenen jaren evolutie. En dat, beste lezer, vind ik nou echt waanzinnig.

Waarom is dit nou belangrijk? (En hoe ga je indruk maken op je vrienden)

Oké, misschien ga je niet direct indruk maken op je schoonmoeder met het aantal vinkensoorten ter wereld. Maar het is wel leuk om te weten, toch? Het leert je om beter te kijken naar de natuur om je heen. Die kleine bruine vogeltjes zijn niet zomaar vogeltjes. Ze zijn onderdeel van een gigantische, fascinerende familie met een eigen geschiedenis.

En als je straks weer op dat bankje in het park zit, met je lauwe thee (of een vers gezet kopje, je verdient het!), kijk dan eens goed naar die kleine, flapperende wezentjes. Stel jezelf de vraag: ‘Welke vink is dit?’ Misschien is het wel een Gewone Vink, of misschien… wie weet… een verre, tropische neef die via een wonderlijke reis hier terecht is gekomen. (Oké, dat laatste is natuurlijk niet helemaal waar, maar het is een leuk gedachte-experiment!).

Dus, om terug te komen op de oorspronkelijke vraag: hoeveel soorten vinken zijn er? In de brede zin, meer dan 200 soorten binnen de familie Fringillidae. Maar als je het hebt over de ‘vink’ zoals wij die hier kennen, dan gaat het meestal om de Gewone Vink. En dat is al heel wat!

Het belangrijkste is dat je de volgende keer dat je een vink ziet, er met een beetje meer verwondering naar kijkt. Want achter dat ene, schijnbaar onbeduidende vogeltje, schuilt een heel universum van soorten, kleuren en aanpassingen. En dat is toch best bijzonder, nietwaar?