Van Wanneer Tot Wanneer Is Carnaval

Hé hallo daar! Zeg, heb je ook al dat jeukende gevoel? Dat je alvast een beetje mee wilt deinen op carnavalsmuziek, ook al is het nog lang geen elf-elf? Ik wel hoor, haha. Het is toch altijd zo’n vraag die boven komt drijven, net als een verdwaalde confetti uit het vorige jaar: “Van wanneer tot wanneer is dat feest nou eigenlijk?”

En dan denk je: “Nou, dat weet ik wel!” Maar eh… weet je het écht? Of denk je gewoon: “Ach, het is iets met dat het weer begint.” Precies! We zijn allemaal een beetje schuldig daaraan, toch? Laten we daar eens een beetje licht op schijnen, onder het genot van een virtueel kopje koffie (of een biertje, we zijn immers bij de carnaval, mag dat alvast?).

Dus, de grote vraag: van wanneer tot wanneer is carnaval? Dat is niet zo’n simpel “van deze datum tot die datum” als bij kerstmis, hoor. Nee nee, carnaval is een beetje een ongrijpbaar beestje. Het heeft zijn eigen logica, en die logica is nauw verbonden met… tromgeroffel… de kerk! Ja, je leest het goed. Heel veel van onze feestelijke tradities, hoe heidens ze soms ook lijken, hebben een oorsprong in de katholieke kalender. Gek hè?

Oké, dus laten we even dieper graven. Carnaval is eigenlijk de periode vóór de veertigdagentijd. Wat is dat dan weer, denk je nu? Nou, dat is die periode van 40 dagen (plus de zondagen erbij, die tellen niet mee voor het tellen, want hé, zondag is al een feestdag, toch?) die voorafgaat aan Pasen. En Pasen, dat is weer een van de belangrijkste feesten in het christendom. Dus, om carnaval te begrijpen, moeten we eerst weten wanneer Pasen is. En dat is waar het een beetje ingewikkeld wordt.

Pasen: De Grote Onbekende

Pasen is namelijk een zwevend feest. Dat betekent dat het niet altijd op dezelfde datum valt. Het is altijd op de eerste zondag ná de eerste volle maan ná het begin van de lente. Ja, echt waar! Dat betekent dat Pasen ergens tussen 22 maart en 25 april kan vallen. Snap je waarom carnaval dan ook zo’n beetje elk jaar anders begint en eindigt? Het is allemaal een beetje een astronomische en religieuze puzzel.

Dus, die veertigdagentijd, die begint altijd op Aswoensdag. Dat is die dag dat je in sommige kerken een kruisje van as op je voorhoofd krijgt. Een beetje somber, maar het markeert het begin van die bezinningsperiode. En wat zit er direct vóór Aswoensdag? Juist! De dagen van carnaval!

Dus, als we dat even uit elkaar pulken: de periode van carnaval loopt tot aan Aswoensdag. En Aswoensdag hangt af van wanneer Pasen is. En Pasen hangt af van de maan en de lente. Poeh, begin je het al een beetje te snappen? Het is als een setje Russische poppetjes, maar dan met feesten en feiten.

Wanneer is carnaval? | Betekenis en datum | YoungCapital

De Officiële Start: Elf-Elf (Meestal!)

Maar wacht, wacht! Heb je niet dat idee dat het feest al veel eerder begint? Dat je al in november, december, overal die vrolijke kleuren en dat gezellige gejoel hoort? Dat klopt helemaal! Er is namelijk een soort onofficiële start van het carnavalsseizoen, en die is wereldwijd beroemd: 11 november om 11 over 11!

Waarom 11 november? Tja, niemand weet het 100% zeker, maar het heeft te maken met het einde van de oogst, de voorbereiding op de winter, en vroeger was dit ook het begin van een periode van vasten en bezinning vóór Kerstmis. En in veel gebieden, vooral in het zuiden van Nederland en België, wordt op deze dag de “sleuteloverdracht” gevierd, waarbij de burgemeester de stad symbolisch overdraagt aan de Prins Carnaval. Dat is het teken dat het ‘nieuwe’ carnavalsjaar is begonnen!

Dus, je kunt zeggen dat het carnavalsseizoen eigenlijk begint op 11 november. Maar het échte, grote knalfeest, het moment waarop de straten op hun kop worden gezet en de optochten door de dorpen razen, dat is pas in de dagen vóór Aswoensdag. Die dagen worden ook wel de Vastenavend genoemd, of Vastenavond.

De Drie Dolle Dagen

En die Vastenavond, dat is waar het écht om draait voor de meeste mensen. Dat zijn meestal de dagen van zondag tot en met dinsdag. Die worden ook wel de Drie Dolle Dagen genoemd. Soms loopt het zelfs nog een beetje door tot aan Aswoensdag, met een soort “laatste avondmaal” voordat de boel weer serieus wordt.

Oorsprong Carnaval

Dus, als je denkt: “Wanneer kan ik me nou echt uitleven, met de prinsen, de raadsheren, de optochten en de polonaise?”, dan moet je rekenen op de periode direct voor Aswoensdag. Dat verschuift dus elk jaar, afhankelijk van die Pasen-berekening.

Laten we een paar voorbeelden nemen, want dat maakt het duidelijker, toch? Stel, Pasen valt dit jaar bijvoorbeeld op 31 maart. Dan is Aswoensdag dus op 6 maart. De Drie Dolle Dagen zouden dan vallen op zondag 2, maandag 3 en dinsdag 4 maart. De carnavalsoptochten en de grote feesten vinden dan plaats in dat weekend en die dagen.

En als Pasen bijvoorbeeld op 20 april valt (dat kan dus echt!), dan is Aswoensdag op 5 maart. Dan dus de Drie Dolle Dagen op zondag 2, maandag 3 en dinsdag 4 maart. Oeps, dat klopt niet. Nog een voorbeeld dus. Als Pasen op 1 april valt, is Aswoensdag op 20 februari. Dan de Drie Dolle Dagen op zondag 17, maandag 18 en dinsdag 19 februari. Zie je hoe het schuift?

Het is dus eigenlijk zo: het carnavalsseizoen begint op 11 november, maar de piek van het feest, de dagen dat je overal de grootste uitbundigheid vindt, die vinden plaats in de week die direct voorafgaat aan Aswoensdag. En Aswoensdag is altijd 46 dagen vóór Eerste Paasdag (want de 40 vastendagen + 6 zondagen).

Carnaval 2026: wanneer en wat is er te doen? - Carnavalsfan.nl

Daarom hoor je ook altijd die "40 dagen voor Pasen" als de definitie. Dat is dus die periode van de veertigdagentijd. En carnaval is de uitbundige periode daarvóór. Het is het laatste feestje voordat de ernst en de bezinning intreden.

De Logica van de Carnavalsvierder

Maar even eerlijk, wie houdt zich nou strikt aan die religieuze kalender als het om carnaval gaat? Vaak beginnen de mensen de voorbereidingen al maanden van tevoren, toch? De carnavalsverenigingen zijn druk aan het repeteren, de kostuums worden in elkaar gezet, de praalwagens worden ontworpen. Dat is een heel proces!

En de muziek, die begint ook al vroeg te klinken. Zodra de 11e van de 11e voorbij is, hoor je in de zuidelijke provincies al de carnavalskrakers uit de radiospeler knallen. En in de kroegen wordt alvast geoefend op de teksten. Dat is ook een soort opbouw naar het grote moment.

Het is een beetje een periode van uitstel en genot, zeg maar. Je weet dat het eraan komt, je bereidt je erop voor, en dan, BAM!, komt het grote feest. En dan is het ook echt knallen. De dagen dat je gewoon even alles los kunt laten, je verplaatst in een andere rol, en gewoon lekker gek kunt doen. En dat is toch het mooie van carnaval?

dit is de geschiedenis achter carnaval - YouTube

Dus, om het nog eens kort samen te vatten, zonder al te veel in de kerkelijke kalender te verzanden (want daar worden we moe van, hè?):

• De officiële start van het carnavalsseizoen: 11 november om 11 over 11. Dit is het moment dat de scepter wordt overgedragen en het feest officieel van start gaat in veel gemeenschappen. Maar het is nog niet de grote uitbarsting.
• De echte knalperiode: De dagen direct vóór Aswoensdag. Dit zijn meestal de zondag, maandag en dinsdag voor die dag. Dit zijn de fameuze Drie Dolle Dagen.
• Het einde: Aswoensdag. Vanaf deze dag begint de veertigdagentijd, en is het voorbij met de uitbundigheid.

Maar natuurlijk, hoe het gevierd wordt, kan per regio enorm verschillen. In het zuiden van Nederland, bijvoorbeeld in Brabant en Limburg, wordt carnaval echt met de grote R gevierd. Met prinsen, prinsessen, optochten, en hele dorpen die uitlopen. In andere delen van het land is het misschien wat subtieler, of wordt het anders ingevuld. Sommige mensen vieren het meer in de kroeg, anderen meer met een privéfeestje.

Het belangrijkste is dat het een periode is van vreugde, samenzijn en even ontsnappen aan de dagelijkse sleur. Het is een tijd waarin we collectief een beetje gek mogen doen, de dagelijkse zorgen even opzij zetten en ons onderdompelen in een wereld van muziek, kleur en plezier. En dat is toch prachtig?

Dus, de volgende keer dat je iemand hoort zeggen: “Maar wanneer is carnaval nou eigenlijk?”, kun je met een gerust hart zeggen: “Nou, het seizoen begint op 11 november, maar het echte feest, de Drie Dolle Dagen, die zijn altijd de dagen vóór Aswoensdag, wat weer afhangt van die Paas-puzzel!” En dan kun je er nog een grapje aan toevoegen: “Maar zeg het niet te hard, anders weten de moslims straks ook wanneer ze moeten gaan vasten!” Haha, oké, misschien is die laatste niet zo tactvol, maar je snapt het idee.

Het is die heerlijke mix van traditie, religieuze cycli, en gewoon puur plezier. En hoe je het ook bekijkt, het is altijd een periode om naar uit te kijken. Dus, als je nu al je carnavalspak aan het uitzoeken bent, geen zorgen! Je bent niet de enige. De carnavalsgekte is een virus dat zich langzaam verspreidt, en uiteindelijk iedereen infecteert. En dat is precies zoals het hoort! Alaaf! Of hoe je het ook zegt in jouw regio!